CEnT-S Konuları ve Güncel Müfredat

01. Sayılar

Öğrencilerin sayıları farklı temsiller arasında rahatça taşıyabilmesi ve yalnızca mekanik hesaplama yerine sonucun makul olup olmadığını hızlıca tahmin edebilmesi beklenir.

• Tam, rasyonel ve reel sayılar arasında temel işlemler ve sıralama
• Doğal sayılarda kalanlı bölme; çarpanlara ayırma, bölenler ve katlar
• Tam sayı üslü kuvvetler; pozitif sayıların kökleri; rasyonel üslü kuvvetler
• Yüzdeler ve yüzdelik değişim hesapları
• İfadelerin hesaplanması ve dönüştürülmesi

02. Cebir

Vurgu, denk cebirsel ifadeler arasında geçiş yapabilmek ve çözüm kümelerini doğru yorumlayabilmektir.

• Harfli (cebirsel) ifadelerin, eşitliklerin ve eşitsizliklerin değerlendirilmesi ve manipülasyonu
• Polinomların çarpanlara ayrılması ve kökleri
• Denklem, eşitsizlik ve sistemler için çözüm kavramı ve çözüm kümeleri
• Birinci ve ikinci dereceden cebirsel denklem ve eşitsizlikler
• Lineer veya basit sistemlerin manipülasyonu ve çözümü

03. Geometri

Analitik geometri, klasik Öklid geometrisiyle birlikte müfredatın tam parçasıdır; yalnızca şekil özellikleri değil, koordinat düzlemindeki cebirsel temsiller de sınav kapsamındadır.

• Düzlem ve uzay şekillerinin sınıflandırılması ve özellikleri: doğrular, düzlemler, açılar, üçgenler, dörtgenler, düzgün çokgenler, çemberler, prizmalar, piramitler, silindirler, koniler, küreler
• Çevre, alan ve hacim hesaplamaları
• Benzerlik kavramı ve benzer şekiller arasındaki ilişkiler
• Kartezyen koordinatlar ve iki nokta arasındaki uzaklık
• Doğru denklemleri, eğim ve doğruların kesişimi
• Çember denklemi ve düzlemsel bölgelerin denklem/eşitsizlik/sistemlerle ifadesi

04. Fonksiyonlar

CISIA, adayların cebirsel ifade ile grafiksel gösterim arasında rahatça geçiş yapabilmesini açıkça bekler.

• Fonksiyon kavramı; bileşke, tersinirlik ve ters fonksiyonlar
• Fonksiyonların temel özellikleri ve karakteristikleri
• Grafik yorumlama ve grafik dönüşümleri; denklem ve eşitsizliklerin grafik yoluyla çözümü
• Temel fonksiyon türleri: kuvvet, kök, polinom, rasyonel (örn. 1/(ax+b) biçiminde), mutlak değer, üstel, logaritmik

05. Üstel İfadeler ve Logaritmalar

• Logaritmanın tanımı ve cebirsel özellikleri
• Üstel ve logaritmik fonksiyonların temel karakteristikleri
• Temel üstel ve logaritmik denklem ve eşitsizlikler

06. Kombinatorik ve Olasılık

• Sonlu kümelerin temsili ve sayma stratejileri
• Diziliş (dispositions), kombinasyon ve permütasyonlar
• Olasılığın uygun durum / mümkün durum oranı olarak tanımı
• Ayrık ve bağımsız olaylar için birleşim ve kesişim olasılığı

07. Temel İstatistik

Resmî müfredat, hesaplamayı veri okuma ve yorumlamayla birleştirir — yalnızca formül bilmek yeterli değildir.

• Verilerin tablo ve grafiklerle temsili ve yorumlanması
• Mutlak ve bağıl (göreli) frekans kavramları
• Merkezi eğilim ölçüleri (aritmetik ortalama, medyan, mod)

01. Mantık ve Tümdengelimsel Akıl Yürütme

Bu bölüm, formal bir üniversite mantık dersi değildir — sorular günlük, anlaşılır bir dille kurulur ve amaç, önermeler arasındaki mantıksal ilişkiyi doğru okuyabilmektir.

• Mantıksal bağlaçların anlaşılması (değilleme, ve, veya, ise)
• “her”, “hepsi”, “her biri”, “hiçbiri”, “en az bir” gibi niceleyici ifadelerin tanınması
• Önermelerin doğrulanması ve mantıksal uyumluluk değerlendirmesi
• Önermelerden mantıksal sonuç çıkarımı
• Değilleme ve karşıt örnek (counterexample) tespiti
• Gerekli koşul, yeterli koşul ve gerekli-yeterli koşul ayrımı
• Mantıksal çıkarımlar için küme tabanlı temsil

02. Verilerin Yorumlanması ve İşlenmesi

Bu tip sorular sıklıkla sözel ve sayısal bilgiyi aynı anda birleştirmeyi gerektirir — örneğin bir metindeki iddiayı yanındaki grafikle karşılaştırmak gibi.

• Farklı dil ve temsillerle yazılmış metinlerin anlaşılması
• Metin, tablo ve grafiklerden sayısal bilgi çıkarımı
• Sonuç çıkarma ve bir iddianın verilerle desteklenip desteklenmediğinin değerlendirilmesi
• Verilerin sıralanması ve kriterlerin uygulanması
• Bilgiye ulaşmak için gereken işlem sürecinin tanınması

03. Problem Çözme ve Temel Matematiksel Dil

• Şekil, tablo ve diyagram içeren metinlerin anlaşılması
• Bilginin şema, tablo, küme ve diyagramlarla temsili
• Hesaplama, tahmin, sıralama ve sayı karşılaştırma
• Yüzde, oran, orantı ve aritmetik ortalama kavramları
• Sözel ilişkilerin denklemlere dönüştürülmesi
• Bulunan matematiksel sonucun gerçek problem bağlamında anlamlı olup olmadığının değerlendirilmesi

01. Biyolojik Moleküller

• Suyun biyolojik özellikleri; hidrofilik ve hidrofobik moleküller
• Karbonhidratlar
• Lipitler
• Proteinler
• Nükleik asitler
• Makromoleküler organizasyon düzeyleri (monomerler, polimerler, yapısal hiyerarşiler)

02. Hücre Biyolojisi

• Prokaryotik ve ökaryotik hücreler arasındaki farklar
• Ökaryotik hücrenin yapısal ve işlevsel özellikleri
• Hücresel bileşenler: plazma zarı, çekirdek, ribozomlar, endoplazmik retikulum, Golgi aygıtı, lizozomlar, mitokondri, sitoiskelet
• Bitki hücresine özgü yapılar: hücre duvarı, kloroplastlar, plastidler, koful

03. Hücre Döngüsü, Hücre Bölünmesi ve Kalıtım

• Prokaryot ve ökaryotlarda genom özellikleri
• DNA ve RNA'nın genetik bilgiyi kodlaması
• Replikasyon, transkripsiyon ve translasyonun genel özellikleri
• Hücre döngüsü evreleri
• Prokaryot ve ökaryotlarda hücre bölünmesi; mitoz ve mayoz
• Mendel kalıtım ilkeleri

04. Bitki Biyolojisi ve Ekoloji

Bu çekirdek, güncel CISIA syllabus'unda açıkça yer alır ve bazı özet kaynaklarda daha az öne çıkarılır — bu rehberde tam kapsamıyla ele alınmıştır.

• Bitki anatomisi ve yapısal özellikleri: kök, gövde, yaprak, çiçek, meyve, tohum
• Fotosentez ve enerji akışları
• Ekosistem yapısı ve besin zincirleri
• Canlılar arası ilişkiler: rekabet, avlanma, parazitizm, mutualizm, kommensalizm

05. Hayvan Anatomisi ve Fizyolojisi

Bu çekirdek de resmî syllabus'un tam parçasıdır; yalnızca araştırma özetlerinde daha az işlenmiş olması, sınav kapsamı dışında olduğu anlamına gelmez.

• Doku tipleri: epitel, bağ, kas, sinir dokusu
• Kas-iskelet sistemi
• Sindirim, solunum, dolaşım, boşaltım ve sinir sistemleri

01. Maddenin Makroskobik Özellikleri

• Maddenin parçacık modeli; hâller ve fiziksel değişimler
• Kimyasal dönüşümler
• Gaz, sıvı ve katıların makroskobik özellikleri
• Homojen ve heterojen karışımlar; ayırma yöntemleri
• Temel kimya yasaları (Lavoisier, Proust, Gay-Lussac, Avogadro)

02. Maddenin Mikroskobik Özellikleri ve Maddelerin Bileşimi

• Atom yapısı ve bileşenleri
• Lewis yapıları (elektron nokta modeli)
• Kimyasal formüller; bileşikler ve iyonlar; atom ve molekül kütlesi
• Bağ türleri: iyonik, kovalent, metalik; bağ polaritesi
• Moleküller arası kuvvetler ve hidrojen bağı
• Molekül geometrisi (VSEPR teorisi) ve hibritleşme

03. Periyodik Eğilimler ve Atom Yapısı

• Periyodik tablo yapısı: periyotlar ve gruplar
• Atom modelleri ve kuantum sayıları
• İzotoplar
• Periyodik eğilimler: elektronegatiflik, atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi
• Elektron dizilimi: Aufbau ilkesi, Pauli dışarlama ilkesi

04. Kimyasal Tepkimeler ve Stokiyometri

• Kimyasal denklemlerin yazılması, okunması ve denkleştirilmesi
• Mol kavramı ve Avogadro sabiti
• Kütle-mol dönüşümleri
• Sınırlayıcı bileşen ve teorik verim
• Tepkimelerde mol ve kütle ilişkileri
• Derişim birimleri ve ilgili hesaplamalar

05. Termodinamik ve Kinetik

• İdeal gaz yasaları ve kısmi basınçlar
• İç enerji, entalpi, entropi, Gibbs serbest enerjisi
• Endotermik ve ekzotermik tepkimeler
• Dinamik kimyasal denge; denge sabitleri
• Aktivasyon enerjisi, kataliz, tepkime hızına etki eden faktörler

06. Bileşikler ve Çözeltiler

• İnorganik bileşiklerde isimlendirme (IUPAC ve geleneksel)
• Elektrolitler, elektrolit olmayanlar ve çözünürlük
• Çözelti özellikleri: iletkenlik ve kolligatif özellikler
• Metallerin kimyasal özellikleri

07. Asitler ve Bazlar

• Asit ve baz tanımı ve özellikleri
• Asit-baz tepkimeleri ve denge yönetimi
• Asit ve baz kuvveti; pH hesabı ve indikatörler
• Nötrleşme tepkimeleri ve tuz oluşumu
• Tuz çözeltilerinde pH; tampon çözeltiler

08. Oksidasyon ve İndirgenme (Redoks)

• Redoks tepkimelerinin tanınması ve denkleştirilmesi
• Oksidasyon basamağı hesaplama
• Yükseltgen ve indirgen maddelerin belirlenmesi
• Redoks potansiyeli ölçeği
• Atomik değerlik

09. Organik Kimya

• Karbonun hibritleşmesi ve bileşik yapısı
• Yanma tepkimeleri
• İzomeri ve yapı-özellik ilişkisi
• İsimlendirme ve özellikler: alkanlar, alkenler, alkinler, sikloalkanlar, benzen, aromatik bileşikler, alkoller, aldehitler, ketonlar, eterler, esterler, karboksilik asitler

10. Uygulamalı Kimya

Bu çekirdek güncel resmî syllabus'ta açıkça yer alır ve bazı özet kaynaklarda atlanır — bu rehberde eksiksiz olarak listelenmiştir.

• Ölçüm, birimler ve deneysel veride belirsizlik
• Günlük hayattaki kimyasal dönüşümler
• Ticari ürün etiketlerinin okunması
• Çevresel konular: asit yağmuru, sera etkisi, duman (smog)
• Kimyasal güvenlik kuralları

01. Fiziksel Büyüklükler ve Ölçüm

• Temel ve türetilmiş fiziksel büyüklükler
• SI birimleri ve günlük birim dönüşümleri
• Çarpan/alt katlar önekleri; bilimsel gösterim
• Grafiksel ilişkiler: orantılılık, doğrusal, ikinci dereceden, ters kare, sinüzoidal, üstel, logaritmik bağımlılıklar
• Vektör işlemleri: toplama, çıkarma, üç boyutta skaler ve vektörel çarpım

02. Noktasal Parçacık Kinematiği

Galile dönüşümü, güncel resmî syllabus'un açık bir parçasıdır ve bazı özet kaynaklarda atlanmış olabilir.

• Hareketin tanımı: konum, yörünge, yer değiştirme, hız, ivme
• Zaman kavramları: an ve aralık
• Frekans ve periyot
• Düzgün doğrusal hareket ve düzgün ivmeli doğrusal hareket
• Konum, hız ve ivme grafikleri
• Serbest düşme hareketi
• Düzgün dairesel hareket: periyot, frekans, çizgisel ve açısal hız, merkezcil ivme
• Eylemsiz referans çerçeveleri arasında Galile dönüşümü

03. Noktasal Parçacık Dinamiği, Enerji ve İş

• Eylemsizlik ilkesi
• Kuvvet kavramı ve Newton'un İkinci Yasası
• Normal kuvvetler, yer çekimi kuvveti, ip gerilimi
• İş kavramı, güç, kinetik enerji, iş-enerji ilkesi
• Yer çekimsel potansiyel enerji
• Mekanik enerjinin korunumu ilkesi

04. Akışkanlar Mekaniği ve Termodinamik

Bernoulli ilkesi, güncel resmî syllabus'un açık bir parçasıdır ve bazı özet kaynaklarda atlanmış olabilir.

• Akışkanları tanımlayan büyüklükler: yoğunluk, basınç, atmosfer basıncı
• Hidrostatik yasaları: Pascal Yasası, Stevin Yasası, Arşimet ilkesi
• Akışkan dinamiği: boru içi akış, ideal akışkanlar için süreklilik yasası, Bernoulli ilkesi
• İdeal gaz kavramı ve hâl değişkenleri (P, V, T)
• Kelvin ve Celsius sıcaklık ölçekleri
• İdeal gaz denklemi (hâl denklemi)
• Isı, enerji alışverişi olarak; termodinamik iş tanımı
• Termodinamiğin birinci yasası
• Termodinamiğin ikinci yasasının niteliksel yönleri

05. Elektromanyetizma İlkeleri

• Nokta yükler arası elektrostatik etkileşimler; Coulomb Yasası
• Elektrik alan kavramı; tekli ve çoklu nokta yükler; düzgün elektrik alanlar
• Elektriksel malzeme davranışı: yalıtkanlar ve iletkenler
• Yük hareketi olarak elektrik akımı; akım şiddeti, direnç
• Ohm'un birinci yasası
• Kalıcı mıknatıslar arası etkileşimler
• Manyetik alan kavramı ve alan çizgileriyle gösterimi
• Dalga türleri (ışık ve ses)
• Dalga özellikleri: genlik, frekans, dalga boyu, yayılma hızı ilişkileri
• Elektromanyetik spektrum